Pozytywna konotacja
Jedną z moich ulubionych technik terapeutycznych jest pozytywna konotacja. Określenie „technika” nie oddaje jednak w pełni tego czym pozytywna konotacja jest: to bardziej sposób myślenia o kliencie/pacjencie jego problemach, mechanizmach funkcjonowania
Gdy człowiek przychodzi do terapeuty przedstawia swoją opowieść. Nierzadko wiele tam bólu, poczucia skrzywdzenia, bycia niezrozumienia ale także przeświadczenia o własnych brakach, błędach, nie wypełnionych powinnościach czy też krzywdach wyrządzonych innym ludziom. Taki zestaw przekonań może powodować przygnębienie, poczucie bezwartościowości, braku możliwości poradzenia sobie z przeżywanymi trudnościami. Utrudnia to codzienne funkcjonowanie, sprawia że brakuje chęci do życia i działania.
Terapeuci systemowi mogą w takiej sytuacji zaproponować, coś co przez wielu klientów jest odbierane jako bardzo pomocne i użyteczne; inne spojrzenie na tą samą historię. Robią to poprzez wydobywanie z opowieści klienta elementów wskazujących na jego kompetencję, siły i zasoby. To nie jest zwykłe mówienie „jesteś fajny, robisz dobre rzeczy” ale nadawanie innego, pozytywnego, znaczenia tym samym wydarzeniom. Składa się na to również poszerzanie kontekstu w jakim mają miejsce przeżycia klienta o aspekty np. rozwojowe. Uczynić to można, wprost, poprzez opowiedzenie klientowi nowej wersji jego historii (również poprzez zastosowanie metafory, bajki) lub zadając pytania, szukając wśród ważnych dla niego osób „głosów”, mogących inaczej opowiedzieć tą historię w odmienny sposób, zapraszając klienta do przyjęcia innej perspektywy.
Reakcje klientów na pozytywną konotację są zróżnicowane; najczęstszą, w moim odczuciu, jest ” Nie myślałem tak o tym!” Burzy to bowiem pewne schematy myślenia, zaprasza do zastanowienia się nad samym sobą, nad działaniami innych osób, tym co mówią i czego oczekują. O ile w czasie sesji terapeutycznej, nowe spojrzenie, może być jeszcze lekko szokujące i kruche, to niezwykle istotne zdarzenia mają miejsce między jedną sesją, a drugą. Klient, który „dostał” pozytywną konotację, często doświadcza pewnej zmiany w codziennym postrzeganiu tego co się dookoła niego dzieje. Zaczyna zauważać wydarzenia i sytuacje, wcześniej pomijane lub lekceważone. Pozwala to na rozpoczęcie procesu zmiany w myśleniu.
Pozytywna konotacja nie jest magiczną sztuczką, która działa zawsze i na wszystkich; niektórzy klienci reagują na nią czymś co w terminologii analizy transakcyjnej nazwać można grą w „Tak, ale” tzn. pozornym zgadzaniem się na zaproponowane nowe sposoby patrzenia połączone jednak z wyszukiwaniem dowodów na to, że są one nie wystarczające czy też po prostu nie prawdziwe.
Ważnym jest, aby terapeuta stosujący przekonotowanie zachowań klienta wierzył, w proponowaną wizję. Większość klientów ewentualny brak przekonania terapeuty natychmiast wychwyci – komunikat będzie bowiem niespójny, nieprzekonujący. Jak mówi szkolący mnie terapeuta: „Jeśli nie wierzysz, w pozytywną konotację zachowań klienta, to lepiej nic nie mówić” Niektórzy, nazwijmy ich ortodoksyjnymi, terapeuci optują za stosowaniem pozytywnego konotowania niezależnie od treści jaką niesie ze sobą opowieść klienta. Dla mnie osobiście jest to trudne i wątpliwe w sytuacjach gdy pojawia się przemoc fizyczna, seksualna czy też rażące zaniedbania względem dzieci.
Pozytywna konotacja została wprowadzona jako narzędzie terapeutyczne przez tzw. „zespół mediolański”, który czerpał z ustaleń Batesona w kwestii procesów uczenia się, polegających wg. tego badacza w dużym skrócie na dostrzeganiu różnicy pomiędzy jednymi treściami a drugimi.
