O emocjach
Emocje w tradycyjnym ujęciu widziane są jako wewnętrzne, psychologiczne stany których doświadczamy. Znany jest stały katalog „podstawowych” emocji (radość, złość, strach, wstręt, smutek, zaskoczenie, zaciekawienie, akceptacja), sposoby ich okazywania oraz sytuacje w jakich najczęściej się one pojawiają. Ich brak, niewystarczające natężenie lub nieumiejętność rozpoznawania uznawane są za zaburzenie same w sobie tudzież jako składnik innych poważnych problemów.
W procesie psychoterapii analizuje się je, próbuje doprowadzić do ich ujawnienia. Często uznawane niemal za istniejące byty, które można opisać, zrozumieć i dokładnie wyjaśnić ich adekwatność
Tymczasem z perspektywy społecznego konstrukcjonizmu, odwołującego się do filozofa Ludwiga Wittgensteina, na emocje spojrzeć można jako na kulturowo specyficzny sposób komunikowania się. Oznacza to, że znaczenie jakie im się nadaje, sposób w jaki się je okazuje oraz sytuacje, w których się one pojawiają zależne są od kontekstu, kulturowego, społecznego i historycznego.
W tym ujęciu emocje są krótkotrwałymi „rolami”, które odgrywamy. Pojawiają się one w interakcji pomiędzy rzeczywistymi lub wyobrażonymi osobami w specyficznych sytuacjach. Stanowią one komunikaty, które można zrozumieć jedynie poprzez analizę kontekstu w jakim się pojawiają.
Sposób w jaki „korzystamy” z emocji częściowo odnosi się do płci, kultury itd a częściowo do specyficznego kontekstu i w pewnej części do oczekiwania co do określonej odpowiedzi. Terapeuci pracujący systemowo ciekawi są tego jak ich klienci doszli do takiego czucia emocji i okazywania jej w określony sposób. Emocje bowiem odwołują się do osobistych wartości, które nabywamy w naszej rodzinie, społeczeństwie oraz kulturze. Emocje zatem nie są czymś uniwersalnym ale kulturowo konstruowanym i specyficznym.
Czucie emocji oraz ich okazywanie są psychologicznym odpowiednikiem wypowiedzi, rodzajem „słownika” zawierającego określone znaki. Terapia ma za zadanie pomóc klientowi „odkryć” znaczenia jakie mają emocje, to co one mówią, do kogo i po co. Na sesji terapeutycznej mają zostać przywołane opowieści, które wiążą się z określonymi stanami emocjonalnymi. Zadaniem terapeuty jest pomóc klientowi „zdekonstruować” emocje i nadać im sens.
Ten proces „dekonstruowania” bywa bardzo pomocny przy wszelkiego rodzaju depresjach, nerwicach, lękach, trudnościach w opanowaniu złości, nieśmiałości itd, itp. Jest to często trudna i czasochłonna praca, ze względu na wprowadzanie do rozmowy trochę innego języka i rozumienia, odmiennego od tego powszechnego w naszej kulturze.
Przyjrzenie się emocjom i ich funkcji to często wstęp do poszukiwania innych sposobów komunikowania się i osiągania celów,a także wprowadzania zmian w rozumieniu siebie i otoczenia.
Przy pisaniu tej notki korzystałem z: „An introduction to systemic therapy with individuals” Frana Hedgesa
